Tạo mã QR miễn phí: chọn kiểu, chỉnh màu và in đúng cỡ

Bạn cần một mã QR cho tờ rơi sắp in, cho mật khẩu wifi ở quán, hay cho trang sản phẩm vừa lên. Gõ tạo mã QR lên Google thì ra vài chục công cụ trông giống hệt nhau: dán đường dẫn vào ô, bấm nút, tải ảnh về. Ba mươi giây là xong, và ai cũng nghĩ việc đã xong thật.

Rắc rối hiện ra sau đó. Mã in trên tờ rơi nhỏ quá nên khách chĩa điện thoại vào mà máy không bắt. Mã in màu cam nhạt trên nền be cho hợp bộ nhận diện, đẹp trên màn hình nhưng ra giấy thì máy quét không phân biệt được ô tối với ô sáng. Mã dán trên bàn quán trỏ vào tệp thực đơn cũ, đổi món xong phải in lại toàn bộ. Mã của bên in làm hộ thì không ai biết có bao nhiêu người thật sự quét nó.

Phần lớn hướng dẫn trên mạng dừng ở khâu bấm nút. Bài này đi hết đường: chọn kiểu mã cho đúng việc, điền nội dung cho từng kiểu hay dùng nhất, chỉnh màu sao cho đẹp mà máy vẫn đọc được, chọn mã tĩnh hay mã động trước khi mang đi in, tính kích thước in theo khoảng cách khách đứng, và tám lỗi hay giết cả lô in. Cuối bài có một bảng chọn nhanh và bốn mã QR thật để bạn cầm điện thoại quét thử.

Tạo mã QR như thế nào cho nhanh nhất?

Ba bước đó là toàn bộ phần tạo. Chỗ người ta hay làm sai không phải thao tác, mà là bước đầu tiên: chọn sai kiểu mã.

Rất nhiều người chỉ biết một kiểu duy nhất là dán đường dẫn. Cần chia mật khẩu wifi thì họ dựng một trang web nhỏ ghi mật khẩu rồi làm mã QR trỏ vào trang đó. Cần đưa danh thiếp thì họ chụp ảnh danh thiếp, tải lên đâu đó, rồi làm mã trỏ vào ảnh. Cách này chạy được, nhưng người quét phải chờ tải trang, phải có mạng, và phải tự gõ lại thông tin. Trong khi mã QR có sẵn định dạng riêng cho wifi và cho danh thiếp: quét xong là điện thoại tự nối mạng hoặc tự mở màn hình lưu danh bạ, không cần internet, không qua trang trung gian nào.

Mã QR không phải chỉ để mở website. Nó là một cái hộp chứa chữ, và điện thoại đọc cái chữ đó rồi hành động theo quy ước. Quy ước có nhiều loại. Biết loại nào hợp việc nào thì bạn tiết kiệm được cả một trang web trung gian.

Bốn nhóm kiểu mã QR và cách chọn đúng nhóm

Các công cụ tốt dựng sẵn hàng chục kiểu mã. Công cụ tạo mã QR trên trang Orova Link & QR có 59 kiểu, chia thành bốn nhóm. Con số không quan trọng bằng việc hiểu bốn nhóm đó khác nhau ở đâu, vì cách chọn giống nhau ở mọi công cụ.

Nhóm 1: mã trỏ tới một đường dẫn

Đây là nhóm đông nhất, 28 kiểu. Bản chất mọi kiểu trong nhóm này đều giống nhau: mã chứa một đường dẫn web, quét xong thì trình duyệt mở đường dẫn đó. Khác nhau ở chỗ công cụ ghép sẵn phần đầu đường dẫn cho bạn.

Ví dụ với Facebook, bạn chỉ điền tên tài khoản, công cụ tự ghép thành đường dẫn đầy đủ. Với YouTube, bạn dán vào cả đường dẫn video, cả tên kênh có dấu a còng, hay mã video đều được. Với WhatsApp, bạn điền số điện thoại và tin nhắn soạn sẵn, người quét mở ứng dụng ra là đã có sẵn câu chào trong ô soạn thảo. Nhóm này còn có Instagram, TikTok, LinkedIn, X, Telegram, LINE, KakaoTalk, Zoom, Google Meet, Google Biểu mẫu, Google Tài liệu, Google Trang tính và trang đánh giá Google Doanh nghiệp.

Kiểu hay dùng nhất trong nhóm là kiểu đường dẫn tuỳ chỉnh, ứng với cụm người ta hay gõ là tạo mã QR cho link. Bạn dán bất kỳ đường dẫn nào vào, mã trỏ đúng vào đó. Lưu ý duy nhất: dán cả phần https ở đầu. Thiếu phần đó thì một số máy quét hiểu nội dung là chữ thường chứ không phải địa chỉ web, quét ra một dòng chữ chứ không mở trang.

Nhóm 2: mã chứa thẳng nội dung, không cần mạng

Chín kiểu, và đây là nhóm bị bỏ phí nhiều nhất. Nội dung nằm ngay trong mã, không trỏ đi đâu cả, nên người quét không cần internet vẫn dùng được.

• Wi-Fi — tên mạng, kiểu bảo mật, mật khẩu. Quét xong điện thoại hỏi có muốn nối mạng không, bấm đồng ý là xong.
• Danh thiếp vCard — họ tên, chức danh, công ty, điện thoại, email, website, ghi chú. Quét xong máy mở thẳng màn hình thêm liên hệ.
• Điện thoại — quét xong máy mở bàn phím gọi với số đã điền sẵn.
• Tin nhắn — số nhận và nội dung soạn sẵn.
• Email — địa chỉ nhận, tiêu đề, nội dung soạn sẵn.
• Lịch — tiêu đề sự kiện, giờ bắt đầu, giờ kết thúc, địa điểm. Quét xong máy hỏi có thêm vào lịch không.
• Bản đồ — địa chỉ hoặc toạ độ, quét xong mở ứng dụng bản đồ.
• Chữ — hiện ra một đoạn chữ thuần, hay dùng cho mã số máy, số sê-ri, hướng dẫn ngắn.
• Cửa hàng ứng dụng — điền cả đường dẫn App Store và Google Play, máy nào mở kho của máy đó.

Nhóm này có một đặc điểm cần nhớ: nội dung càng dài thì mã càng dày. Một mã wifi với mật khẩu mười ký tự trông thưa và dễ quét. Một mã danh thiếp điền hết tám ô sẽ dày đặc, in nhỏ là hỏng. Chuyện dày mỏng này quyết định kích thước in, sẽ nói kỹ ở phần sau.

Nhóm 3: mã thanh toán

Mười ba kiểu, mỗi nước một chuẩn riêng. Với người bán ở Việt Nam thì kiểu cần nhất là VietQR, phần dưới có mục riêng. Ngoài ra còn PromptPay của Thái Lan, KHQR của Campuchia, mã của ngân hàng Lào, DuitNow của Malaysia, PayNow của Singapore, UPI của Ấn Độ, PIX của Brazil, chuyển khoản SEPA cho châu Âu, PayPal.Me, Alipay, WeChat Pay và mã ví tiền điện tử.

Nhóm này không phải là thứ bạn tự chế được. Mỗi chuẩn có cách sắp xếp dữ liệu riêng và có ô kiểm tra ở cuối chuỗi; sai một ký tự là ứng dụng ngân hàng báo mã không hợp lệ. Nên nếu bạn bán hàng cho khách nước ngoài, hãy dùng công cụ có sẵn kiểu của nước đó thay vì tự ghép.

Nhóm 4: mã trỏ tới tệp bạn tải lên

Chín kiểu: PDF, ảnh, PNG, video, âm thanh, Word, Excel, PowerPoint và tệp bất kỳ. Nhóm này khác ba nhóm trên ở một điểm quan trọng: mã QR không chứa được tệp. Nó chỉ chứa được chữ. Muốn có mã trỏ vào tệp PDF thì tệp phải nằm sẵn trên một máy chủ nào đó và có địa chỉ web, rồi mã mới trỏ vào địa chỉ ấy.

Vì vậy nhóm này luôn cần một chỗ chứa tệp, tức là cần tài khoản ở nơi làm mã hoặc cần bạn tự tải tệp lên website của mình. Không có công cụ nào tạo mã QR chứa nguyên một tệp PDF, dù quảng cáo có viết gì đi nữa.

Tạo mã QR cho link website và mạng xã hội

Đây là việc chiếm phần lớn nhu cầu. Làm thì dễ, nhưng có bốn thứ nên xử lý trước khi bấm tải về.

Rút gọn đường dẫn trước khi tạo mã. Đường dẫn trang sản phẩm trên sàn thương mại điện tử thường dài một trăm tới hai trăm ký tự, kèm cả chuỗi mã theo dõi. Nội dung dài thì mã phải chia thành nhiều ô hơn để chứa hết, và mã dày thì phải in to hơn mới quét được. Đổi đường dẫn dài thành một đường dẫn ngắn trước khi tạo mã sẽ cho ra mã thưa hơn hẳn, quét nhanh hơn và in nhỏ được.

Kiểm đường dẫn có mở được trên điện thoại không. Người quét mã gần như luôn dùng điện thoại. Nếu đích đến là một trang chỉ hiển thị tử tế trên máy tính, hoặc một tệp PDF khổ A4 phải phóng to mới đọc được, thì mã của bạn đưa khách tới một trải nghiệm tệ. Trước khi in, hãy mở đường dẫn đó bằng điện thoại và tự hỏi trong ba giây đầu người ta thấy gì. Chỗ này liên quan trực tiếp tới cách dựng trang đích cho khách bấm vào từ quảng cáo, vì khách quét mã cũng đang ở đúng trạng thái đó: đứng ngoài đường, cầm điện thoại, mất kiên nhẫn rất nhanh.

Gắn tham số theo dõi nếu bạn muốn đo. Cùng một trang chủ, nhưng lượt vào từ tờ rơi phát ở hội chợ và lượt vào từ mã dán ở cửa hàng là hai chuyện khác nhau. Gắn thêm năm tham số UTM vào cuối đường dẫn trước khi tạo mã thì công cụ phân tích sẽ tách được hai nguồn đó. Cách đặt tên năm tham số và lý do phải thống nhất quy ước nằm ở bài năm báo cáo nên xem mỗi tuần trong GA4.

Nghĩ trước xem đường dẫn này có đổi không. Nếu sáu tháng nữa bạn định đổi trang đích, thì đừng làm mã tĩnh. Phần mã tĩnh và mã động ở dưới nói kỹ chỗ này.

Tạo mã QR wifi cho quán và văn phòng

Mã wifi là kiểu cho hiệu quả thấy ngay mà lại ít người dùng. Quán cà phê nào cũng có một tờ giấy ghi mật khẩu dán ở quầy, chữ mờ dần theo tháng, và nhân viên vẫn phải đọc lại mật khẩu cho khách mỗi ngày vài chục lần.

Bạn cần ba thông tin:

• Tên mạng — chép chính xác từng ký tự, kể cả chữ hoa chữ thường và dấu cách. Tên mạng phân biệt hoa thường, chép sai là quét xong máy không tìm thấy mạng.
• Kiểu bảo mật — hầu hết bộ phát hiện nay dùng WPA hoặc WPA2, cả hai đều chọn mục WPA. Mạng không đặt mật khẩu thì chọn mục không mật khẩu.
• Mật khẩu — chép chính xác. Nếu mật khẩu có dấu chấm phẩy, dấu hai chấm, dấu phẩy hoặc dấu gạch chéo ngược thì nên đổi mật khẩu, vì đó là những ký tự dùng để ngăn cách trong định dạng wifi và nhiều máy quét xử lý sai.

Có một ô nữa là mạng ẩn. Chỉ bật ô này khi bạn đã cố tình giấu tên mạng khỏi danh sách dò tìm. Bật nhầm thì trên vài dòng máy sẽ không nối được.

Mã wifi thường thưa vì nội dung ngắn, nên in cỡ nhỏ vẫn quét tốt. Một tấm để bàn cỡ danh thiếp là đủ. Nên in kèm một dòng chữ nhỏ ghi tên mạng bên dưới mã, phòng khi khách dùng máy cũ không nối tự động được thì vẫn tự nhập tay.

Cần nhớ điều này: mã wifi không mã hoá mật khẩu. Ai chụp lại tấm mã đó cũng có thể giải ra mật khẩu bằng bất kỳ ứng dụng đọc mã nào. Nên đừng dùng mã wifi cho mạng nội bộ có máy chủ, máy in, máy chấm công. Với văn phòng, hãy tách một mạng riêng cho khách rồi mới làm mã.

Tạo mã QR danh thiếp vCard

vCard là định dạng danh bạ chuẩn, điện thoại nào cũng đọc được. Quét xong máy mở màn hình thêm liên hệ với các ô đã điền sẵn, người ta chỉ cần bấm lưu.

Các ô thường có: họ, tên, công ty, chức danh, điện thoại, email, website và ghi chú. Bạn không phải điền hết, nhưng nên biết mỗi ô thêm vào là mã dày thêm một chút.

Hai điều nên làm khi tạo mã danh thiếp:

Số điện thoại viết theo dạng quốc tế. Ghi 0912345678 thì máy của người nước ngoài lưu xong gọi không được. Ghi +84912345678 thì máy nào cũng gọi được. Nếu danh thiếp chỉ dùng trong nước thì ghi kiểu nào cũng xong, nhưng dạng quốc tế không hại gì.

Đừng nhồi cả tiểu sử vào ô ghi chú. Đây là lỗi hay gặp nhất với mã danh thiếp. Điền đủ tám ô cộng thêm một đoạn giới thiệu năm dòng thì mã dày tới mức in trên danh thiếp giấy cỡ chuẩn là hết quét được. Ghi chú nên dưới một dòng, phần dài để trên website và đưa bằng ô website.

Nếu bạn hay đổi số, đổi chức danh, đổi công ty, thì cân nhắc cách khác: làm một trang giới thiệu ngắn rồi tạo mã trỏ vào trang đó. Mã sẽ thưa hơn nhiều, và bạn sửa thông tin không phải in lại danh thiếp.

Tạo mã QR menu cho quán ăn và quán cà phê

Mã thực đơn có một đặc thù: nội dung đổi liên tục còn tấm mã dán trên bàn thì không đổi được. Đây là lý do gần như mọi quán làm mã thực đơn kiểu tĩnh đều phải in lại ít nhất một lần trong năm đầu.

Ba cách làm, xếp theo mức bền:

Cách yếu nhất là tạo mã trỏ thẳng vào tệp PDF thực đơn. Đổi giá một món là phải thay tệp, mà thay tệp thì thường đổi luôn địa chỉ tệp, thế là mã cũ chết. Muốn giữ mã thì phải ghi đè đúng tên tệp cũ, và phải nhớ chuyện đó mãi mãi.

Cách khá hơn là tạo mã trỏ vào một trang thực đơn trên website của quán. Đổi món thì sửa trang, địa chỉ giữ nguyên, mã dán trên bàn vẫn sống. Cách này đòi bạn có website và người sửa được nó.

Cách bền nhất là dùng mã động: mã trỏ vào một địa chỉ trung gian cố định, còn đích đến thì bạn đổi trong phần mềm lúc nào cũng được. Hôm nay trỏ vào PDF, tháng sau đổi sang trang web, năm sau đổi sang ứng dụng đặt món. Tấm mã dán trên bàn không phải động tới. Đổi lại, mã động cần tài khoản.

Dù chọn cách nào, có ba chi tiết in ấn nên nhớ với mã dán bàn ăn. Một là ép nhựa hoặc phủ mờ, vì mặt bóng gặp đèn trần sẽ loá và máy không bắt được. Hai là đặt mã đứng nghiêng trên chân đế thay vì dán phẳng xuống mặt bàn, vì khách phải cúi gập người mới quét được mã nằm ngang. Ba là in kèm một dòng chữ ngắn nói mã dẫn tới đâu, ví dụ "Quét để xem thực đơn"; mã không có chú thích thì tỉ lệ người quét giảm rõ.

VietQR và các mã thanh toán

VietQR là thương hiệu chung cho dịch vụ chuyển tiền và thanh toán bằng mã QR xử lý qua mạng lưới NAPAS cùng các ngân hàng thành viên. Mã VietQR tuân theo tiêu chuẩn thanh toán QR của EMVCo và bộ tiêu chuẩn cơ sở cho mã QR do Ngân hàng Nhà nước ban hành, nên ứng dụng ngân hàng nào trong mạng lưới cũng đọc được mã của ngân hàng khác.

Để tạo mã VietQR bạn cần: mã ngân hàng, số tài khoản, và tuỳ chọn thêm số tiền cùng nội dung chuyển khoản. Điền số tiền và nội dung sẵn là chỗ đáng giá nhất. Khách quét xong chỉ việc xác nhận, không gõ số tiền nên không gõ nhầm, không tự đặt nội dung nên bạn đối soát được đơn nào đã trả.

Vài điểm hay bị hỏi:

• Mã VietQR có hết hạn không. Mã in ra chứa số tài khoản của bạn nên không hết hạn. Nhưng mã có sẵn số tiền thì chỉ hợp với một đơn hàng cụ thể, đừng in dán cố định.
• Dán một mã cố định ở quầy có được không. Được, và rất nhiều hàng quán làm vậy. Chỉ nên bỏ trống ô số tiền, để khách tự nhập. Đổi lại bạn mất khả năng đối soát tự động, phải nhìn nội dung chuyển khoản để biết ai trả tiền gì.
• Nội dung chuyển khoản nên ghi gì. Ghi ngắn, không dấu, có mã đơn. Ví dụ "DH1207". Ghi dài dòng thì mã dày thêm mà chẳng ai đọc.
• Mã của tôi bị báo không hợp lệ. Gần như luôn là do sai mã ngân hàng hoặc sai số tài khoản. Hai thứ này phải khớp tuyệt đối, không có cơ chế đoán.

Với khách nước ngoài, mỗi nước một chuẩn khác nhau và không dùng chéo được: khách Thái quét bằng ứng dụng ngân hàng Thái cần mã PromptPay, khách Singapore cần PayNow, khách Malaysia cần DuitNow, khách Campuchia cần KHQR. Bán cho nhiều nước thì in nhiều mã, mỗi mã ghi rõ tên chuẩn bên dưới.

Mã QR tĩnh và mã QR động khác nhau ở đâu

Đây là quyết định quan trọng nhất trong cả bài, vì nó không sửa được sau khi in.

Mã tĩnh chứa thẳng nội dung. Đường dẫn nằm trong các ô đen trắng đó, vĩnh viễn. Tải về một lần là dùng mãi, không phụ thuộc vào bất kỳ dịch vụ nào còn sống hay không, không tốn tiền. Đổi lại: nội dung không sửa được, và không có cách nào biết bao nhiêu người đã quét.

Mã động chứa một địa chỉ trung gian ngắn. Người quét đi qua địa chỉ đó rồi được chuyển tiếp tới đích thật. Vì đích thật nằm trong phần mềm chứ không nằm trong mã, bạn đổi đích lúc nào cũng được mà tấm mã đã in vẫn đúng. Và vì mọi lượt quét đều đi qua địa chỉ trung gian, hệ thống đếm được số lượt, tách theo ngày, theo thiết bị, theo quốc gia.

Mã động còn một lợi thế ít người để ý: nó thưa hơn. Địa chỉ trung gian chỉ dài chừng hai chục ký tự, trong khi đường dẫn thật có thể dài hàng trăm. Mã thưa thì ô to hơn, máy bắt nhanh hơn, in nhỏ được hơn.

Cách chọn nhanh:

• Chọn tĩnh khi nội dung không đổi và bạn không cần đo: mã wifi, mã danh thiếp, mã bản đồ, mã số máy dán trên thiết bị, mã trỏ vào trang chủ.
• Chọn động khi mã đi in số lượng lớn, khi đích đến có thể đổi, hoặc khi bạn cần biết kênh nào ra lượt quét: tờ rơi, bao bì sản phẩm, biển ngoài trời, thực đơn, tài liệu hội chợ.

Chưa chắc thì chọn động. Chi phí sai lầm của hai bên không cân nhau: chọn động mà không cần đo thì bạn chỉ mất một khoản nhỏ; chọn tĩnh rồi phải đổi đích thì bạn mất cả lô in.

Một điểm cần thẳng thắn: mã động phụ thuộc vào nơi bạn tạo nó. Nếu dịch vụ đó đóng cửa, mọi mã đã in sẽ chết. Nên với thứ in số lượng lớn và dùng nhiều năm, hãy chọn nơi làm mã có sản phẩm thật đang bán, đừng dùng công cụ miễn phí không rõ chủ.

Làm mã QR đẹp mà máy vẫn quét được

Cụm mã QR đẹp có lượng tìm rất lớn, và phần lớn hướng dẫn về nó chỉ nói được nửa vế. Đổi màu, gắn logo, bo tròn các ô thì dễ. Chuyện khó là làm những việc đó mà mã không chết.

Máy quét nhìn mã QR theo một cách rất đơn giản: nó tìm những vùng tối và những vùng sáng, rồi dựng lại lưới ô. Mọi quy tắc dưới đây đều xuất phát từ chỗ đó.

Tương phản là điều kiện đầu tiên

Ô tối phải thật sự tối và ô sáng phải thật sự sáng. Màu pastel trên nền trắng ngà trông sang trên màn hình thiết kế, nhưng in ra giấy không tráng thì mực loang, độ chênh giữa hai vùng tụt xuống và máy bó tay. Quy tắc thực dụng: chọn màu mã đủ đậm để nếu chuyển tấm ảnh sang đen trắng, bạn vẫn phân biệt rõ ô nào tối ô nào sáng. Đơn giản nhất là dùng màu đậm của bộ nhận diện thay vì màu nhấn nhạt.

Đừng đảo màu

Mã sáng trên nền tối trông rất hiện đại và là lỗi phổ biến nhất trong nhóm này. Nhiều máy quét mặc định tìm mẫu tối trên nền sáng; đảo lại thì có máy đọc được, có máy không, và bạn không kiểm soát được khách dùng máy nào. Đã in thì đừng đảo.

Giữ vùng trắng quanh mã

Chuẩn mã QR yêu cầu một viền trống rộng bằng bốn ô quanh bốn phía. Viền đó không phải khoảng trắng thừa mà là phần của mã, dùng để máy xác định biên. Người thiết kế hay cắt sát mép cho gọn, hoặc đặt mã đè lên ảnh nền, và đó là lý do rất nhiều mã đẹp không quét được. Nếu nền có hoạ tiết thì đặt mã trên một ô trắng đặc, đừng để hoạ tiết chạy sát rìa mã.

Logo giữa mã: được, nhưng có điều kiện

Mã QR có sẵn cơ chế sửa lỗi, nghĩa là mất một phần ô vẫn giải được nội dung. Có bốn mức, thường gọi là L, M, Q và H, khôi phục được khoảng 7, 15, 25 và 30 phần trăm lượng dữ liệu. Logo dán giữa mã chính là cố ý che một phần, và cơ chế sửa lỗi gánh phần bị che đó.

Hai luật đi kèm: bề ngang logo không quá 30 phần trăm bề ngang mã, và khi có logo thì phải đặt mức sửa lỗi cao nhất. Vượt quá thì mã vẫn hiện đủ hình, vẫn quét được trên màn hình sáng ở cự ly gần, nhưng in ra giấy mờ hoặc quét trong quán thiếu sáng là chết. Đây là kiểu lỗi tệ nhất vì nó không lộ ra lúc kiểm thử ở bàn làm việc.

Cần nói thêm cho công bằng: đặt mức sửa lỗi cao làm mã dày hơn, vì phải thêm ô để chứa phần dữ liệu dự phòng. Mã có logo luôn dày hơn mã trơn cùng nội dung, nên phải in to hơn.

Hình ô và hình mắt

Ba ô vuông lớn ở ba góc gọi là mắt định vị, dùng để máy biết mã nằm ở đâu và xoay theo hướng nào. Bo tròn nhẹ các ô dữ liệu hay bo góc mắt định vị thì an toàn. Đổi mắt thành hình lạ, xoá bớt một mắt, hay kéo méo tỉ lệ trong mắt thì rất dễ hỏng, vì tỉ lệ các vạch trong mắt định vị là thứ máy dùng để nhận ra đây là mã QR.

Công cụ miễn phí trên trang Orova Link & QR cho chỉnh màu mã, màu nền, hình ô (vuông, bo góc, chấm tròn) và kiểu mắt (vuông, bo, tròn), tải về ảnh PNG ở ba cỡ. Phần logo giữa mã, khung viền có chữ kêu gọi và mã động thì nằm trong phần dành cho tài khoản, vì những thứ đó cần lưu lại để sửa về sau.

Định dạng tệp khi giao cho nhà in

PNG hợp cho web và cho bản in nhỏ, nhưng nó là ảnh điểm nên phóng to sẽ vỡ răng cưa ở rìa ô, và rìa răng cưa làm máy quét chậm hơn. Giao cho nhà in thì xin tệp vector, tức SVG hoặc EPS: phóng cỡ nào cũng sắc. Nếu chỉ có PNG, hãy xuất ở cỡ lớn nhất công cụ cho phép rồi mới thu nhỏ, đừng lấy ảnh nhỏ phóng to.

Mã QR chứa được bao nhiêu và mã dày mỏng do đâu

Phần này giải thích cái đứng sau mọi lời khuyên ở trên.

Mã QR là một lưới ô vuông, gọi là mô-đun. Chuẩn quy định 40 cỡ lưới, gọi là phiên bản. Phiên bản 1 là lưới 21 nhân 21 ô, mỗi phiên bản tiếp theo thêm 4 ô mỗi chiều, tới phiên bản 40 là 177 nhân 177 ô. Nội dung càng dài, công cụ càng phải chọn phiên bản lớn, và mã trông càng dày.

Sức chứa tối đa, ở phiên bản lớn nhất với mức sửa lỗi thấp nhất, là khoảng 7.089 chữ số, hoặc 4.296 ký tự chữ và số, hoặc 2.953 byte. Con số nghe rất nhiều, nhưng đừng nhắm tới nó: một mã dùng gần hết sức chứa sẽ có lưới 177 ô mỗi chiều, và để mỗi ô còn đủ to cho máy nhìn thấy thì tấm mã phải in rất lớn.

Ba thứ làm mã dày lên, theo thứ tự ảnh hưởng:

1. Độ dài nội dung. Đây là yếu tố mạnh nhất. Rút gọn đường dẫn là cách hạ độ dày nhanh nhất.
2. Mức sửa lỗi. Từ mức thấp nhất lên mức cao nhất có thể đội thêm đáng kể số ô. Không có logo thì không cần mức cao nhất.
3. Kiểu ký tự. Mã QR nén chữ số hiệu quả hơn chữ cái, và nén chữ cái in hoa không dấu hiệu quả hơn chữ có dấu. Một chuỗi tiếng Việt có dấu tốn gấp nhiều lần cùng số ký tự viết không dấu. Đây là lý do nội dung chuyển khoản nên viết không dấu.

Cách kiểm nhanh mà không cần hiểu kỹ thuật: tạo thử hai mã, một với nội dung đầy đủ và một với nội dung rút gọn, rồi đặt cạnh nhau. Mã nào nhìn thấy rõ từng ô riêng lẻ là mã dùng được; mã nào nhìn như một mảng xám lấm tấm là mã sẽ gây khó ở khâu in.

In mã QR cỡ bao nhiêu thì quét được

Câu hỏi này có một quy tắc thực dụng mà giới in ấn dùng lâu nay: quy tắc mười trên một. Bề ngang mã in ra nên bằng một phần mười khoảng cách người quét đứng.

Khách đứng cách 30 centimet, ví dụ mã trên danh thiếp hay trên bàn ăn, thì mã cần ít nhất 3 centimet bề ngang. Khách đứng cách 3 mét, ví dụ mã trên poster treo tường, thì mã cần 30 centimet. Biển hiệu đọc từ 10 mét thì mã phải 1 mét.

Quy tắc này giả định mã có độ dày trung bình. Với mã dày, hãy cộng thêm. Nguyên tắc nằm dưới quy tắc mười trên một là: mỗi ô nhỏ nhất trong mã cần đủ lớn để máy ảnh phân biệt được với ô bên cạnh. Cùng một khổ giấy, mã 25 ô mỗi chiều có ô to gấp đôi mã 50 ô mỗi chiều.

Vài mức tối thiểu thực tế nên nhớ:

• Danh thiếp, tem nhãn nhỏ: không dưới 2 centimet, và chỉ khi mã thưa. Mã danh thiếp vCard điền đủ ô thì 2 centimet là quá nhỏ.
• Tờ rơi, tờ gấp, thực đơn: 2,5 tới 3 centimet là vùng an toàn.
• Bao bì sản phẩm: tuỳ chỗ dán, nhưng nhớ rằng bề mặt cong làm mã méo đi khi nhìn nghiêng, nên in to hơn tính toán chừng hai chục phần trăm.
• Poster, standee: tính theo khoảng cách người ta thật sự đứng, không phải khoảng cách bạn muốn.

Một chi tiết hay bị bỏ: chất liệu. Mã in trên giấy kraft nâu, trên vải, trên bề mặt bóng loáng đều khó quét hơn trên giấy trắng mờ. Gặp mấy chất liệu đó thì in to hơn và tăng tương phản.

Tám lỗi làm mã QR in ra không quét được

Danh sách này xếp theo mức hay gặp, đúc từ những chỗ thường hỏng nhất.

1. In quá nhỏ so với khoảng cách quét. Lỗi số một. Thiết kế xem trên màn hình 27 inch thì mã nào cũng to, ra giấy mới biết.
2. Mất viền trắng quanh mã. Cắt sát, đặt mã sát mép giấy, hoặc để hoạ tiết nền chạm vào rìa mã.
3. Tương phản kém. Màu nhạt trên nền nhạt, hoặc hai màu khác nhau nhưng cùng độ đậm.
4. Đảo màu. Mã sáng trên nền tối.
5. Logo quá to hoặc đặt lệch. Che quá 30 phần trăm, hoặc che trúng một mắt định vị.
6. Kéo méo tỉ lệ. Ai đó kéo góc ảnh trong phần mềm dàn trang làm mã không còn vuông. Mã QR phải vuông tuyệt đối.
7. Bề mặt loá hoặc cong. Cán bóng, ép nhựa bóng, dán lên chai tròn.
8. Đích đến chết. Mã quét được nhưng dẫn tới trang đã xoá, tệp đã thay tên, hoặc mã khuyến mãi đã hết hạn. Đây là lỗi duy nhất trong danh sách mà bản in không có lỗi gì.

Bốn mã dưới đây là mã thật, bạn cầm điện thoại quét thử được ngay trên màn hình. Mã đầu làm đúng chuẩn, ba mã sau lần lượt mắc lỗi mất viền trắng, đảo màu và tương phản kém. Thử với đúng chiếc điện thoại mà khách của bạn hay dùng, và thử cả ở nơi thiếu sáng.

Kiểm mã trước khi in: bốn phút làm ngay

Cụm quét mã QR có lượng tìm rất lớn, nhưng phần lớn người tìm là người quét chứ không phải người tạo. Với người tạo, việc quét chỉ có một mục đích: nghiệm thu.

Điện thoại đời mới quét thẳng bằng ứng dụng máy ảnh, không cần cài thêm gì: iPhone từ iOS 11 trở lên và hầu hết máy Android hiện nay. Máy cũ thì cần một ứng dụng đọc mã riêng, hoặc dùng Google Lens.

Quy trình kiểm bốn phút, làm trên bản in thật chứ không phải trên màn hình:

1. Quét bằng hai máy khác hệ điều hành. Một iPhone, một Android. Nếu chỉ một máy đọc được thì mã có vấn đề, thường là ở mắt định vị hoặc ở logo.
2. Quét ở đúng khoảng cách thật. Đứng cách đúng như khách sẽ đứng, đừng chĩa sát vào.
3. Quét ở nơi thiếu sáng. Quán buổi tối, hành lang hội chợ, trong xe. Đây là chỗ mã tương phản kém lộ mặt.
4. Bấm thử đích đến trên máy vừa quét. Trang có mở nhanh không, có hiện đúng trên điện thoại không, có đòi đăng nhập không.

Với lô in lớn, kiểm thêm một bước: in thử một tờ đúng chất liệu và đúng cỡ trước khi chạy cả lô. Chi phí một tờ thử luôn rẻ hơn một lô hỏng.

Đo xem có bao nhiêu người thật sự quét

Phần lớn mã QR ngoài đời không ai biết hiệu quả ra sao. Quán in hai nghìn tờ rơi có mã, phát hết, rồi kết luận bằng cảm giác.

Muốn đo thì cần hai thứ, và cả hai đều đòi mã động hoặc đường dẫn có gắn tham số.

Đếm lượt quét. Mã động đi qua địa chỉ trung gian nên đếm được từng lượt, tách theo ngày, theo loại máy, theo quốc gia. Số này trả lời được những câu rất cụ thể: tờ rơi phát hôm khai trương ra bao nhiêu lượt, mã dán ở cửa hàng A có hơn cửa hàng B không, người ta quét vào giờ nào.

Gắn tham số vào đường dẫn đích. Đếm lượt quét cho biết có bao nhiêu người bấm vào; gắn tham số cho biết những người đó làm gì tiếp trên website. Không gắn thì mọi lượt vào từ mã QR sẽ lẫn vào nhóm truy cập trực tiếp, và bạn không tách được. Chuyện chia công cho từng kênh khi một đơn hàng đi qua nhiều điểm chạm nằm ở bài attribution và cách chia công cho một đơn.

Một mẹo nhỏ mà nhiều nơi bỏ qua: nếu bạn in cùng một chiến dịch trên nhiều loại ấn phẩm, hãy làm mã riêng cho từng loại chứ đừng dùng chung một mã. Tờ rơi một mã, standee một mã, bao bì một mã. Cùng trỏ về một trang cũng được, nhưng khác mã thì mới biết ấn phẩm nào ra lượt quét. Chi phí bằng không, còn thông tin thu về thì khác hẳn.

Số lượt quét nên đặt cạnh những chỉ số khác trong bảng theo dõi hằng tuần chứ đừng xem riêng lẻ, vì một mình nó không nói lên điều gì. Cách chọn bộ chỉ số gọn để nhìn mỗi tuần nằm ở bài những chỉ số marketing đáng theo dõi hằng tuần.

Bảng chọn nhanh theo việc bạn đang cần

Dùng bảng này khi bạn đã biết mình cần làm gì và chỉ muốn biết chọn ra sao.

Bạn cần	Kiểu mã	Tĩnh hay động	Cỡ in tối thiểu
Chia mật khẩu wifi ở quán	Wi-Fi	Tĩnh	2,5 cm, để bàn
Danh thiếp giấy	vCard, hoặc đường dẫn tới trang giới thiệu	Tĩnh	2 cm nếu mã thưa
Thực đơn quán	Đường dẫn hoặc tệp PDF	Động	3 cm, đặt nghiêng
Tờ rơi phát tay	Đường dẫn tuỳ chỉnh có gắn tham số	Động	2,5 tới 3 cm
Nhận tiền tại quầy	VietQR, để trống số tiền	Tĩnh	5 cm, đứng trên quầy
Nhận tiền theo từng đơn	VietQR có số tiền và nội dung	Tĩnh, sinh theo đơn	Hiện trên màn hình
Bao bì sản phẩm	Đường dẫn tuỳ chỉnh	Động	2 cm cộng thêm cho mặt cong
Poster treo tường	Đường dẫn tuỳ chỉnh	Động	Một phần mười khoảng cách đứng
Biển ngoài trời	Đường dẫn tuỳ chỉnh	Động	Một phần mười khoảng cách đọc
Thu đánh giá Google	Đánh giá Google	Tĩnh	3 cm, để trên quầy
Nối máy vào wifi khách của văn phòng	Wi-Fi mạng khách riêng	Tĩnh	3 cm, dán ở sảnh
Tài liệu hội chợ	Đường dẫn có gắn tham số riêng cho hội chợ	Động	3 cm

Với những ô ghi "động" mà bạn chưa muốn mở tài khoản, vẫn có đường vòng: làm mã tĩnh trỏ vào một trang trên website của bạn, rồi khi cần đổi đích thì đổi nội dung trang đó. Đổi lại bạn vẫn không đếm được lượt quét, trừ khi tự cài công cụ đo trên trang.

Làm mã QR ngay bây giờ, không cần đăng ký

Nếu bạn chỉ cần một mã để dùng luôn, quy trình gọn như sau.

1. Mở công cụ tạo mã. Ô tạo mã nằm ngay đầu trang, không có bước đăng nhập.
2. Chọn kiểu mã. Lưới kiểu có ô tìm kiếm, gõ "wifi" hay "vcard" là ra ngay.
3. Điền các ô có dấu sao. Ô nào có dấu sao là bắt buộc, thiếu thì mã chưa hiện.
4. Chỉnh màu và hiệu ứng. Màu mã, màu nền, hình ô, kiểu mắt. Giữ nguyên đen trên trắng là an toàn nhất.
5. Chọn cỡ rồi tải PNG. Có ba cỡ. In ấn thì lấy cỡ lớn nhất.

Mã tạo theo cách này là mã tĩnh, không hết hạn, không có logo chèn của ai, và không đòi bạn để lại email. Đó là dạng mã hợp cho phần lớn việc thường ngày.

Khi nào cần hơn thế thì mới cần tài khoản: đổi đích sau khi đã in, đếm lượt quét, gắn logo giữa mã, thêm khung viền có dòng chữ kêu gọi, tải về định dạng vector cho nhà in hoặc tệp in ba chiều, và rút gọn đường dẫn dài thành một dòng ngắn có đếm lượt bấm. Mấy thứ đó cần chỗ lưu lại để sửa về sau, nên không làm được ở một trang không đăng nhập.

Câu hỏi thường gặp

Mã QR có hết hạn không?

Bản thân hình mã không hết hạn, nó chỉ là một hình vẽ chứa chữ. Cái hết hạn là thứ mà mã trỏ tới. Mã tĩnh trỏ vào một đường dẫn thì sống đúng bằng tuổi thọ của đường dẫn đó. Mã động thì sống nhờ dịch vụ trung gian, nên còn phụ thuộc vào tài khoản của bạn có còn hiệu lực không.

Tạo mã QR miễn phí có bị chèn quảng cáo không?

Tuỳ nơi. Có dịch vụ tạo mã miễn phí nhưng thực chất luôn tạo mã động trỏ qua máy chủ của họ, và tới một lúc nào đó họ chèn trang quảng cáo trước khi chuyển tiếp, hoặc tắt mã nếu bạn không nâng cấp. Cách nhận ra: nếu công cụ đòi email trước khi cho tải, hoặc nếu đường dẫn trong mã không phải đường dẫn bạn nhập, thì đó là mã động. Mã tĩnh thật thì quét ra đúng nội dung bạn đã điền, không qua bất kỳ tên miền lạ nào.

Sao mã của tôi quét trên máy tôi được mà máy khách không được?

Ba nguyên nhân hay gặp, theo thứ tự. Một, máy bạn mới hơn nên đọc được cả mã kém chuẩn. Hai, bạn quét trên màn hình sáng còn khách quét trên giấy in trong điều kiện thiếu sáng. Ba, mã in nhỏ hơn cỡ tối thiểu và máy khách có ống kính kém hơn. Cách kiểm nhanh nằm ở mục kiểm bốn phút phía trên.

Có tạo được mã QR chứa cả tệp PDF không?

Không. Mã QR chỉ chứa được chữ, tối đa chừng vài nghìn ký tự. Mọi mã "chứa PDF" thực chất là mã trỏ tới địa chỉ của tệp PDF nằm trên một máy chủ. Nghĩa là bạn luôn cần một chỗ đặt tệp.

Đổi màu mã QR có làm nó khó quét hơn không?

Chỉ khi bạn làm giảm tương phản hoặc đảo sáng tối. Mã màu xanh đậm trên nền trắng quét dễ ngang mã đen trên nền trắng. Mã màu vàng trên nền trắng thì gần như không quét được.

Một mã QR quét được bao nhiêu lần?

Không giới hạn. Mã QR không có bộ đếm bên trong. Giới hạn nếu có là do dịch vụ mã động đặt ra, không phải do chuẩn mã.

Mã QR wifi có an toàn không?

Mật khẩu nằm trong mã ở dạng đọc được, ai chụp mã cũng lấy được mật khẩu. Dùng cho mạng khách thì không sao, dùng cho mạng nội bộ có dữ liệu quan trọng thì không nên.

In mã QR đen trắng hay in màu tốt hơn?

Đen trắng luôn an toàn hơn và rẻ hơn. In màu chỉ nên làm khi bộ nhận diện đòi hỏi, và khi màu chọn đủ đậm. Với lô in lớn hoặc in trên chất liệu khó, hãy chọn đen trắng.

Mã QR có đọc được khi bị rách hoặc bẩn một góc không?

Có, trong giới hạn. Cơ chế sửa lỗi cho phép khôi phục khoảng 7 tới 30 phần trăm dữ liệu tuỳ mức đã chọn. Nhưng nếu phần hỏng rơi trúng một trong ba mắt định vị ở góc thì gần như chắc chắn hỏng, vì máy không xác định được hướng mã.

Tôi nên chọn mã tĩnh hay động nếu chưa biết?

Chọn động nếu mã sắp đi in số lượng lớn hoặc nếu đích đến có khả năng đổi. Chọn tĩnh nếu nội dung cố định vĩnh viễn như mật khẩu wifi hay số điện thoại. Sai lầm ở phía tĩnh đắt hơn nhiều, vì nó bắt bạn in lại.

Việc cần làm trước khi gửi mã cho nhà in

Việc tạo mã QR mất ba mươi giây, nhưng bốn quyết định quanh nó mới là thứ quyết định mã sống hay chết: chọn đúng kiểu mã thay vì lúc nào cũng dán đường dẫn, chọn tĩnh hay động trước khi in chứ không phải sau, giữ tương phản và viền trắng khi làm cho đẹp, và tính kích thước in theo khoảng cách người ta thật sự đứng.

Nếu bạn đang cần một mã ngay bây giờ, hãy tạo mã tĩnh, quét thử bằng hai máy khác hệ điều hành, rồi mới gửi cho nhà in. Nếu mã đó sắp lên hàng nghìn bản in hoặc bạn cần biết có bao nhiêu người quét, hãy làm mã động ngay từ đầu, vì đó là quyết định không sửa được sau khi mực đã khô.